Virus hợp bào hô hấp (RSV) hiện đang là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất gây ra các trường hợp viêm phổi và suy hô hấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, khi đang trong giai đoạn hoạt động cao nhất trong năm.
Mặc dù virus này có thể hiện diện quanh năm, nhưng hiện tượng gia tăng đột biến thường thấy vào mùa mưa và trong thời điểm chuyển mùa đã dẫn đến số ca nhập viện gia tăng, đặc biệt trong nhóm trẻ dưới 2 tuổi. Trong bối cảnh chưa có liệu pháp điều trị đặc hiệu nào, các chuyên gia y tế đã đưa ra khuyến cáo cần tích cực phòng ngừa, và trong đó, tiêm vắc xin được coi là biện pháp hiệu quả và bền vững nhất.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), gần như tất cả trẻ em sẽ nhiễm RSV ít nhất một lần trước khi lên 2 tuổi. Virus này chia thành hai phân nhóm chính là RSV-A và RSV-B, cả hai đều có khả năng gây ra các bệnh lý về đường hô hấp. Đáng lưu ý, trung bình cứ 100 trẻ dưới 6 tháng tuổi lại có 2 – 3 trẻ cần nhập viện vì RSV, trong đó trẻ sinh non và nhẹ cân có nguy cơ cao hơn nhiều.
Gần đây, một ca bệnh suy hô hấp cấp tiến triển mức độ nặng do RSV đã được các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang điều trị thành công, chứng minh mức độ nguy hiểm của loại virus này. Bệnh nhân là một trẻ sơ sinh mới 32 ngày tuổi, sinh non ở tuần thứ 36 và có trọng lượng 2.300 gram. Khi nhập viện, trẻ ở tình trạng suy hô hấp nặng, đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp để tránh nguy cơ tử vong.
Ban đầu, trẻ được hỗ trợ thở oxy và chuyển sang thở máy không xâm nhập, tuy nhiên, chỉ sau ba ngày, tình trạng của trẻ diễn biến xấu, buộc phải áp dụng thở máy xâm nhập. Dù được tối ưu hóa máy thở, tình trạng phổi còn rất yếu, và trẻ có dấu hiệu toan hô hấp nặng. Trước tình hình khẩn cấp, bác sĩ đã quyết định dùng biện pháp thở máy tần số cao để cứu sống bệnh nhân. Sau một thời gian, phổi của bệnh nhi đã cải thiện và qua 7 ngày cai máy thở, trẻ đã hồi phục hoàn toàn.
Các bệnh viện lớn như Nhi Trung ương, Nhi đồng 1 cũng ghi nhận hàng nghìn ca viêm phổi nặng do RSV mỗi năm, đặc biệt gia tăng trong mùa mưa và thời điểm giao mùa. Hơn 80% trẻ cần nhập viện do RSV là dưới 18 tháng tuổi, và không ít trẻ có thể phải đối mặt với các di chứng lâu dài như hen suyễn, suy giảm chức năng phổi, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ.
“RSV là nỗi lo thường trực cho phụ huynh và thách thức không nhỏ cho các bác sĩ bởi sự thay đổi nhanh chóng của triệu chứng. Có trẻ hôm nay chỉ sốt nhẹ nhưng ngày mai đã phải đối mặt với khó thở—đó là lý do phụ huynh cần lưu ý nhiều triệu chứng như sốt cao kéo dài, thở nhanh, khò khè, co rút ngực và ho nặng.” – PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhận định.
Không chỉ dừng lại ở trẻ nhỏ, RSV cũng được xem là mối nguy hiểm đặc biệt đối với người lớn tuổi, nhất là những người từ 60 tuổi trở lên và có bệnh lý nền như COPD, tiểu đường, bệnh tim mạch, béo phì, và suy thận. Virus này có khả năng làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe sẵn có và gia tăng nguy cơ phải nhập viện trong thời gian dài.
Theo WHO, mỗi năm, trong số trẻ em dưới 5 tuổi, khoảng 3,6 triệu ca nhập viện và khoảng 100.000 ca tử vong do RSV, với gần một nửa là trẻ dưới 6 tháng tuổi. Điều phụ huynh nên biết là miễn dịch tự nhiên có được sau khi nhiễm không lâu bền.
Trước thực trạng nghiêm trọng này, bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho hay rằng các chuyên gia trên toàn thế giới đã nhận định virus RSV là một trong những nguyên nhân chính gây viêm phổi và các biến chứng đường hô hấp nghiêm trọng, khiến trẻ nhỏ và người cao tuổi cần nhập viện. Do vậy, cuộc chạy đua nghiên cứu và phát triển vắc xin phòng ngừa RSV đang diễn ra mạnh mẽ.
Từ cuối tháng 9-2025, Việt Nam sẽ chính thức tiêm vắc xin RSV do Pfizer sản xuất, nhằm bảo vệ hai nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất là phụ nữ mang thai từ tuần 24 đến 36 của thai kỳ và người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên. Việc tiêm chỉ cần một mũi cho thai phụ có thể truyền kháng thể từ mẹ sang con, giúp trẻ sơ sinh được bảo vệ trong 6 tháng đầu đời—thời gian mà trẻ dễ mắc RSV nhất. Riêng người lớn tuổi, vắc xin giúp làm giảm gần 89% nguy cơ mắc bệnh về đường hô hấp dưới do RSV.
Đến tháng 9-2025, vắc xin RSV đã được sử dụng tại hơn 60 quốc gia và đã đưa vào chương trình tiêm chủng quốc gia tại nhiều nơi. Đây là loại vắc xin hiện đại sử dụng công nghệ protein tái tổ hợp, nhắm vào hai chủng nguy hiểm là RSV-A và RSV-B. Kết quả nghiên cứu lâm sàng và đánh giá từ tổ chức y tế uy tín đã khẳng định vắc xin này an toàn cho thai phụ, thai nhi và người cao tuổi.
Khi mà chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho RSV, vắc xin đã trở thành biện pháp bảo vệ mạnh mẽ nhất cho những nhóm người dễ tổn thương như trẻ nhỏ và người già. Việc triển khai vắc xin RSV tại Việt Nam thể
